گزارش تصويرى نشست

متن كامل سنخنرانى ها

صفحه اصلى نشست

هفتم مهرماه امسال، دومين نشست علمى انجمن پژوهشهاى نسخ خطى، با عنوان «خدمات علمى و آثار محقق طباطبايى ـ تصحيح تحقيق و فهرستنگارى نسخ خطى» در كتابخانه محقق طباطبايى در قم برگزار شد.

اين مراسم با حضور جمعى از محققان، صاحبنظران و پژوهشگران نسخ خطى و مصححان متون كهن، با هدف تجليل از مقام علمى و بررسى جايگاه ارزشمند ميراث برجاى مانده از مرحوم علامه محقق استاد سيد عبدالعزيز طباطبائى يزدى برگزار گرديد.

در اين مراسم كه با مديريت محقق فرزانه جناب آقاى رضا مختارى از ساعت هفت الى ده شب در سالن كتابخانه محقق طباطبايى برگزار شد، ابتدا پس از تلاوت آياتى چند از قرآن مجيد، استاد محقق سيد محمدرضا جلالى پيرامون جايگاه آثار محقق طباطبايى در تصحيح متون در حوزه تشيع سخنرانى كرد. وى با ذكر اين نكته كه ميراث فرهنگى يك امت دلالت بر عظمت و شكوه آن امت ميكند و اين حقيقت كه مغزهاى متفكر يك امت ارزشمندترين دارايى آن امت است، عنوان كرد كه جايگاه مقام ارجمند محقق طباطبايى در احياء اين ارزشها در هر دو راستا بسيار قابل توجه است. وى افزود: محقق طباطبايى هم ميراث كهن را زنده نگاه داشت و هم در شناسايى و معرفى مغزهاى متفكر جهان اسلام و خصوصا حوزه تشيع تلاش والايى داشت و جايگاه علمى وى شامل هر دو حوزه ارزشى تمدن اسلامى است.

سيد محمدرضا جلالى در ادامه سخنان خود افزود: در فهرستى كه مرحوم شيخ فارس الحسون در يادنامه محقق طباطبائى منتشر كرده است به سى و چهار عنوان كتاب مستقل ـ جداى از يادداشتهاى علمى بسيار زياد ايشان ـ بر ميخوريم كه هر كدام به عنوان يك منبع مهم در حوزه ميراث كهن است ولى متأسفانه اين آثار بعد از درگذشت آن مرد بزرگ منتشر نشده است و آنچه در ده سال گذشته از آثار ايشان چاپ شده است نسبت به حجم آثار وى بسيار اندك است. از خصوصيات محقق طباطبايى اين بود كه بسيار آرام مينوشت و بسيار دقيق و خوب مينوشت. تآليفات وى با اشتمال بر اطلاعات بسيار زياد در حوزه كتابشناسى و نسخه شناسى، بسيار دقيق و علمى و سنجيده است و هيچ كدام از آثار وى را نميتوانيد در اين مورد استثنا كنيد. محقق طباطبايى در سنين نوجوانى يك دوره از همه مجلدات كتاب بزرگ الذريعه شيخ آقابزرگ تهرانى را قبل از آنكه منتشر شود با خط بسيار زيباى خود استنساخ كرده و براى تحقيقات خود به كار ميبرده است. پيداست چنين همتى در سنين نوجوانى تا آخر عمر چه شخصيتى ميسازد.

استاد جلالى در پايان سخنان خود عنوان كرد: هر برگ كوچك از يادداشتهاى محقق طباطبايى ارزش تراثى دارد و بايد منتشر شود تا مورد استفاده محققين قرار گيرد. مرحوم محقق طباطبايى با ذهن وقاد، آشنايى عميق با ظرافت هاى زبان عربى، دقت زياد در متون كهن و يادداشت منابع نادر در حوزه معارف تشيع، در كتابخانه هاى مختلف دنيا درسفرهاى علمى خود، يك مجموعه بسيار ارزشمند از فضايل و مناقب اهل بيت عليهم السلام را جمع آورى كرده كه با تصحيحاتى كه روى آنها انجام داده است نمونه كم نظيرى است از تحقيق دقيق در حوزه تشيع كه در جايى يافت نميشود.

محقق ارجمند حجة الاسلام والمسلمين رضا مختارى با ذكر اهميت يادداشتهاى محقق طباطبائى عنوان كرد بسيار مهم است كه اين يادداشتها به صورت مدون به صورتى كه يادداشتهاى قزوينى به همت استاد ايرج افشار منتشر شده است چاپ بشود تا مورد استفاده پژوهشگران عرصه متون كهن قرار گيرد.

وى افزود خدمات علمى محقق طباطبايى براى تحقيق و تصحيح متون در حوزه تشيع بسيار زياد بوده و از باب نمونه ميتوان به همت ايشان در استفاده از نسخه منحصر به فرد «اجوبة المسائل النجفيه شهيد ثانى» اشاره كرد كه اگر يارى ايشان نبود اين نسخه منحصر به فرد در اختيار محققين آن قرار نميگرفت و منتشر نميشد.

سپس پيام استاد عبدالحسين حائرى توسط آقاى عبدالحسين طالعى در مجلس قرائت شد. استاد معظم عرصه نسخه شناسى و ميراث مخطوط عبدالحسين حائرى در اين پيام يادى از تلاش هاى محقق طباطبايى در همكارى با علامه امينى در تأسيس كتابخانه بزرگ اميرالمومنين عليه السلام در نجف اشرف نمود و عنوان كرد : كتابشناسى دقيق آثار اسلام و ايران با هدف بازنويسى تاريخ علم، و بررسى دقيق آثار به جاى مانده از اين تمدن شكوهمند كارستانى است كه معتقدم فقط از عهده مردان مرد بر مى آيد. كسانى چون مرحوم آقاسيد عبدالعزيز طباطبايى كه به هوس نام و نان گام در اين وادى ننهاده اند و تنها عشق حقيقى و راستين راهبرشان بوده است.

استاد حائرى در اين پيام افزوده است: من به حدى به اين موضوع بازنويسى تاريخ علم پايبندم كه مشكل ميتوانم به موضوع فهرست نسخ خطى به صورت خاص بپردازم و همواره اين دغدغه را دارم كه دنياى فهرست نگارى نسخ خطى كه امروز به ظاهر بازار گرمى پيدا كرده دچار آفاتى است و از ايده آل كتابشناسان اصيل فاصله دارد. يعنى عده اى از كسانى كه در آن وادى مشغول به كار هستند كتابشناسى نميكنند. آنها تنها نسخ خطى را ثبت ميكنند و كتابشناسى كامل را جزء تعهدات خود به حساب نمى آورند. به همين خاطر عرض كردم وجود شخصيتى همچون محقق طباطبايى براى ادامه مسير بازنويسى تاريخ علم بسيار مغتنم و ضرورى بود و صرف نظر از تعلقات دنيايى نام و نان، آن بزرگوار آگاهى هايى داشت كه در اين مسير صعب و طاقت فرسا بسيار به كار مى آمد و دستگيرى ميكرد. ايشان روى آثار شيعه به صورت تخصصى كار كرده بود و اطلاعات بسيار فراوانى در اين خصوص داشت. از ويژگى هاى آن بزرگوار اين بود كه در كارش اشتباه بسيار كم بود. وى هوس بسيار نوشتن نداشت، بلكه بسيار هوس درست نوشتن داشت. از تجربيات ارزنده ايشان اين بود كه فرصت و توفيق همكارى با صاحب ذريعه نصيبش شده بود و در سايه خدمت آن بزرگوار آشنايى با عالم مخطوطات برايش حاصل شده بود و بعد هم به فكر افتاده بود آنچه كه از چشم صاحب ذريعه پنهان مانده را استدراك كند و تا آنجا كه من به خاطر دارم قريب دوازده هزار عنوان جديد يافته بود و همچنان در فكر كامل كردن كار استاد خود بود. وى همه فهرستهاى نسخ خطى را با دقت ملاحظه ميفرمود و اگر به اشكالى برميخورد در حاشيه فهرست مينوشت. در فهرست هاى خود من به مواردى برخورده بود كه به خودم تذكر داد.

از ويژگى هاى اين شخصيت ارزنده اين بود كه اهالى تحقيق را در موضوعاتى كه صاحب نظر بود با گشاده دستى و روى باز يارى ميكرد. مراجعين از اهل تحقيق وقتى به محل كار ايشان كه همان كتابخانه شخصى ايشان بود ميرفتند، با استقبال وى روبرو ميشدند و ايشان كتابها و حاصل تحقيقات خود را در اختيارشان قرار ميداد. اين خوش اخلاقى و نرمخويى و مهربانى شايسته همه اهالى دانش و فرهنگ است كه خوب است از اين مرد وارسته آموخته شود.

كار فهرستنگارى در كتابخانه اميرالمومنين نجف، آستان قدس رضوى و كتابخانه هاى عمومى و شخصى ديگر، از ايشان يك كتابشناس واقعى ساخته بود و اگر مستدركات ايشان بر الذريعه منتشر شود، قدر و منزلت اين مرد بيش از پيش شناسانده خواهد شد.. خدايش بيامرزاد و راهش پر رهرو باد.

سپس حجة الاسلام والمسلمين حافظيان، حيات علمى محقق طباطبائى را امتداد حيات دو استاد بزرگوارش علامه امينى و شيخ آقابزرگ تهرانى دانست و درباره مستدرك الذريعه و انگيزه نگارش آن سخنرانى كرد.

سپس رياست محترم كتابخانه مجلس شوراى اسلامى حجة الاسلام والمسلمين ابهرى درباره بزرگداشت حاميان نسخ خطى از سوى كتابخانه مجلس و فعاليت اين كتابخانه در تهيه استدراكاتى بر الذريعه سخنرانى كرد و آمادگى كتابخانه مجلس را براى احياء يادداشتهاى محقق طباطبايى و برنامه ريزى اين كتابخانه براى تهيه و تدوين كتابى در سرى ارمغان بهارستان ويژه محقق طباطبايى اعلام نمود.

حجة الاسلام والمسلمين مهدوى راد، محقق و سردبير مجله آينه پژوهش و رياست كتابخانه تخصصى علوم قرآن، سخنران بعدى اين نشست بود و از محقق طباطبايى به عنوان وجودى پربركت، جوشان و خروشان، ارجمند و فاخر ياد كرد كه در سخاوت علمى بسيار كم نظير بود و براى نمونه از ارائه يادداشتهاى مفصل ايشان از متون علوم قرآنى در كتابخانه هاى تركيه و در اختيار گذاشتن مجموعه يادداشتهاى تحقيقاتى خود پيرامون علامه حلى براى تحقيق مختلف الشيعه ياد كرد. وى افزود: واقعا اگر كسى ادعا كند كه محقق طباطبايى يك درياى موج خيزى بود كه انسانهاى بسيارى ميتوانستند از اين امواج خروشان استفاده كنند يا يك درخت تنومندى بود كه صدها انسان در سايه پربار آن آرميدند و ميتوانستند بيارامند هيچ گزافه گويى نكرده است.

مهدوى راد در انتهاى سخنان خود پيشنهاد كرد كتابخانه محقق طباطبايى طرحى براى يادنامه سالانه محقق طباطبايى برنامه ريزى كند تا با تشكيل يك هيئت تحريريه، دوستان و علاقمندان و شاگردان ايشان بتوانند با ارائه مقالات علمى و ارزشمند در حوزه كتابشناسى و نسخ خطى، ياد و خاطره آن بزرگوار را هر ساله زنده نگاه دارند.

استاد على اكبر مهدى پور محقق و پژوهشگر سخنران بعدى اين نشست پيرامون تحقيقات گسترده محقق طباطبايى در كتابخانه هاى تركيه خصوصا گنجينه بزرگ نسخ خطى در سليمانيه سخن گفت و دقت علمى تحقيقات محقق طباطبايى در نسخه شناسى ميراث اسلامى در كتابخانه هاى تركيه را بسيار شگفت انگيز خواند.

سخنران بعدى اين نشست آقاى على رفيعى علامرودشتى بود كه پيرامون خدمات علمى محقق طباطبايى به بنياد دائرة المعارف بزرگ اسلامى سخن گفت.

سپس حجةالاسلام والمسلمين شيخ محمدرضا انصارى با يادى از خلق و خوى آرام و پرلطف محقق طباطبايى از سفرهاى تحقيقاتى و روابط علمى ايشان ياى كرد. سپس سيد صادق اشكورى محقق رئيس مجمع ذخائر اسلامى درباره مقوله تشويق و شاگردپرورى محقق طباطبايى سخن گفت.

در پايان نشست، سيد على طباطبايى يزدى رياست كتابخانه محقق طباطبايى ضمن يادكردى از تلاشهاى شبانه روز محقق طباطبايى، گزارشى از حجم زياد آثار محقق طباطبايى ارائه كرد و گفت: ميتوان برآورد كرد چنانچه تأليفات، تحقيقات و يادداشتهاى محقق طباطبايى در زمينه كتابشناسى، نسخه شناسى و تحقيق متون فضائل و مناقب، به صورت كامل منتشر شود به بيش از چهل جلد خواهد رسيد و كتابخانه محقق طباطبايى با تلاش پيگير خود در راستاى احياء اين آثار اميدوار است تا ده سال آينده بتواند تحقيقات اين دانشمند فرزانه را به صورت منقح و چاپ شده به دنياى پژوهش در عرصه متون كهن اسلامى و تحقيقات شيعى ارائه كند.